Bezoek ook eens

WWW.TASMEDES.NL
 
gewijd aan de interactie van geloof en natuurwetenschap


God en de Menselijke Maat:


Gods Handelen en het Natuurwetenschappelijk Wereldbeeld

door Taede A. Smedes

 

 

Hoofdstukken:

Overige Links:

 

Recensie

VissersLatijn 28, no 3, p. 53-54

 

 

GOD EN DE MENSELIJKE MAAT.

Gerco Lock

Inhoud van het boek

Het is voor ons en andere mensen in onze samenleving, als gevolg van toenemende verwetenschappelijking, gebruikelijk geworden om ook over God te spreken op een natuurwetenschappelijke wijze. Volgens Taede Smedes wordt God daardoor veelal gereduceerd tot de 'menselijke maat'. Over God kan nog slechts gesproken worden op het moment dat er natuurwetenschappelijk gezien ruimte voor is. Zo wordt ook niet verder gekeken dan ons voorstellingsvermogen reikt. Gods werkelijkheid wordt zo begrensd door de werkelijkheid van de natuurwetenschappen.

Smedes gaat in dit boek in op vragen rondom het onderwerp geloof en wetenschap. Hij benadert dit onderwerp vanuit de systematische theologie. Het gaat hem dan om de 'grammatica van het geloof': de regels die gelovigen meestal impliciet hanteren in hun geloofsovertuigingen of wanneer ze hun geloofsbeleving onder woorden proberen te brengen. Om goed te begrijpen wat gelovigen en theologen precies zeggen wanneer zij uitspraken doen over God, is de context zeer belangrijk. Het is de overtuiging van Smedes dat de theologie en de natuurwetenschappen verschillende talen spreken (met soms dezelfde woorden). Wanneer zij zonder hierover na te denken met elkaar in gesprek gaan, zullen zij constant categoriefouten maken als gevolg van conceptuele verwarring.

In het boek werkt Smedes de meest relevante discussies op dit gebied zeer aansprekend uit aan de hand van veel voorbeelden. Hierbij stelt hij als belangrijkste notie dat de aanbiddenswaardigheid van God de onwrikbare pijler onder het christelijk geloof is. Het gaat dan om volledige, onvoorwaardelijke overgave aan God. Wanneer die aanbiddenswaardigheid niet gehanteerd wordt, schrijft Smedes een theorie af als inadequaat. Dit heeft gevolgen voor het spreken over God. Smedes wil vasthouden aan zowel de transcendentie (God overstijgt de wereld) als de immanentie (God is ook binnen in de wereld aanwezig) van God. God is bovendien een persoonlijke God: Hij is niet een werkeloze God, maar gaat levende relaties aan met datgene wat HIj tot aanzijn heeft geroepen.

Vanuit deze basis bespreekt Smedes achtereenvolgens een aantal belangrijke vraagstukken: hoe te spreken over schepping, evolutie, intelligent design?, wat houden Gods handelen en voorzienigheid in? gebruikt God wonderen en bemoeit hij zich met ons leven? Steeds lukt het Smedes om de discussies die bestaan over deze onderwerpen op een overzichtelijke manier samen te vatten. Hij trekt de natuurwetenschappelijke benaderingswijze dan los van de theologische zonder over te gaan op een boedelscheidingsmodel. Natuurwetenschap en godsdienst verschillen van elkaar maar het is niet zo dat zij per definitie met elkaar in conflict zijn. Gelovigen ervaren soms resonantie ('meetrillen') tussen natuurwetenschappelijke theorieën en godsdienstige noties.

Wetenschap is betrokken op een aantal aspecten van de wereld. Daarmee is echter niet alles gezegd over de wereld. Het geloof laat zien wat er nog meer is. Het is belangrijk om dat buitengewone aspect van het geloof in stand te houden en het niet te laten vangen in de grenzen van de natuurwetenschappen. God wordt dan namelijk al snel een oorzaak onder de oorzaken. Gelovigen zien echter vooral op een andere werkelijkheid die niet te reduceren is tot de natuurwetenschappelijke. Toch moeten we ons daarbij ook wel realiseren dat ons spreken over God gaat volgens de menselijke maat en met de gebrekkige (theologische) woorden die ons ter beschikking staan.

Bespreking met de studiekring

Tijdens twee studiekringavonden heeft de 'Koetjes en kalfjes studiekring' dit boek van Taede Smedes besproken. Na een voorbespreking op 13 november met de kring, zijn we op 15 november in gesprek gegaan met de auteur zelf in zijn huis in Hillegom. Deze bespreking gaf voor veel kringleden een nieuw perspectief op het boek. Daarom noem ik ter bespreking van het boek kort enkele punten die op deze avond naar voren zijn gekomen.

Het onderscheid tussen de taal van de wetenschap en de taal van de theologie is zeer duidelijk uitgewerkt in het boek. Het vertrekpunt vanuit de klassieke theologie wekt eveneens herkenning op. Het boek wekt echter ook de vraag op waar Smedes nu precies staat. Waarom zoekt hij bijvoorbeeld bijna nergens steun voor zijn opvattingen in de bijbel? En wat schuilt er precies achter de begrippen die hij gebruikt? Als hij het woord 'God' gebruikt, lijkt dit bijvoorbeeld vooral een conceptueel begrip dat bruikbaar is voor zijn uitwerking maar verder niet een specifieke invulling heeft. Mist hij door zijn benadering van de werkelijkheid wellicht niet juist weer andere elementen?

In het gesprek met Smedes kwam naar voren dat hij in veel gevallen neigt naar een benadering zoals deze gebruikt wordt in de negatieve theologie. Het gaat er dan om dat we over God dingen weten die hij niet is of niet kan. Het is moeilijker om uit te spreken wat God wel is of doet. Juist in de bijbel wordt aan allerlei begrippen een invulling gegeven door bijbelschrijvers zelf. Dit maakt het voor Smedes moeilijk om deze te gebruiken voor zijn benadering.

Smedes stelt in zijn boek dat God niet ingrijpt in natuurwetten omdat dit zijn betrouwbaarheid in de weg staat. Een vraag van de kring was of Gods betrouwbaarheid niet boven de natuurlijke orde uitstijgt en of Gods handelend ingrijpen niet juist één van de middelen is om die betrouwbaarheid aan te tonen? Hoe betrouwbaar is de komst van Jezus naar deze aarde als God niet ingrijpt tegen natuurwetten in? Dit bleken vragen te zijn waar moeilijk een eenduidige mening over ontstond. Hierdoor bleef bij de kring vooral het gevoel hangen dat het hier gaat om een theorie die grondig is uitgewerkt maar waar toch moeilijk vat op te krijgen is en waarin ook elementen gemist worden. Samenvattend biedt het boek van Smedes een boeiende uitwerking van de twee 'taalvelden' van geloof en wetenschap maar is de uiteindelijke uitwerking van zijn systematische theologie voor de gelovige wellicht minder troostvol en ergens oook niet bevredigend.

N.a.v.: Taede A. Smedes; God en de menselijke maat - Gods handelen en het natuurwetenschappelijk wereldbeeld; Uitgeverij Meinema; Zoetermeer, 2006; 242 pagina's; 19,50 Euro.